Test kulki glinianej pozwala orientacyjnie ocenić plastyczność i tłustość gliny przed wykorzystaniem jej do tynków. Najpierw trzeba ujednolicić wilgotność próbki, a następnie wykonać test wałka, pierścienia i słoiczka. Wyniki są przydatne, ale nie zastępują badań laboratoryjnych.
Dlaczego warto przetestować glinę?
Glina wykopana w jednym miejscu może mieć zupełnie inny skład niż materiał z sąsiedniej działki. Zawartość piasku, mułu i iłu wpływa na plastyczność, przyczepność oraz skurcz podczas wysychania. Zbyt chuda mieszanka może słabo się lepić, a zbyt tłusta może mocno kurczyć się i pękać.
Testy domowe pomagają ocenić, czy materiał nadaje się do dalszych prób z tynkiem. Ich wiarygodność zależy od powtarzalności, dlatego próbki trzeba przygotować przy podobnej wilgotności.
Jak przygotować próbkę gliny?
Przygotuj podstawowe wyposażenie potrzebne do ustalenia wilgotności próbki:
- Waga kuchenna
- Glinę przeznaczoną do testu
- Twardą, równą powierzchnię
- Linijkę lub miarkę
Próbkę przygotuj według następującej procedury:
- Odważ około 200 g gliny.
- Uformuj z niej zwartą kulkę, dokładnie ją ugniatając.
- Upuść kulkę na twardą powierzchnię z wysokości około 2 m.
- Zmierz średnicę powstałego spłaszczenia.
Za punkt orientacyjny przyjmuje się spłaszczenie o średnicy około 5 cm. Jeśli jest wyraźnie mniejsze, próbka jest zbyt sucha, więc trzeba ją lekko nawilżyć i ponownie wyrobić. Gdy spłaszczenie jest większe, próbkę należy częściowo obsuszyć. Dopiero po uzyskaniu podobnej wilgotności można przejść do kolejnych testów.
Jak wykonać testy tłustości gliny?
Test wałka i skurczu
Tłustość określa udział drobnych frakcji ilastych. Im więcej iłu, tym glina jest zwykle bardziej lepka i plastyczna, ale także silniej kurczy się podczas wysychania.
Wykonaj test w kilku powtarzalnych krokach:
- Z przygotowanej próbki uformuj wałek o średnicy około 2 cm i długości 15 cm.
- Odmierz na nim odcinek 10 cm i zaznacz jego końce nacięciami.
- Odłóż wałek w ciepłe miejsce do całkowitego wyschnięcia. Zależnie od warunków może to potrwać od jednego do kilku dni.
- Po wyschnięciu zmierz odległość między nacięciami i porównaj ją z początkowymi 10 cm.
Różnica pokazuje skurcz próbki. Orientacyjna interpretacja wygląda następująco:
| Różnica (mm) | Rodzaj gliny |
|---|---|
| 3 mm | Bardzo chuda |
| 4 mm | Chuda |
| 5 mm | Średnio chuda |
| 6 mm | Średnio tłusta |
| 7 mm | Tłusta |
| 8 mm i więcej | Bardzo tłusta |
Test pierścienia
Drugi test pozwala ocenić zachowanie gliny podczas zginania:
- Uformuj wałek o średnicy około 2 cm i długości 7 cm.
- Powoli zagnij go w pierścień.
- Obserwuj, czy materiał pęka, rozwarstwia się albo łamie.
Jeżeli pierścień nie pęka albo powstają tylko niewielkie rysy, glina jest tłusta. Pęknięcia ograniczone do obwodu wskazują na glinę średnio tłustą. Całkowite złamanie wałka sugeruje glinę chudą.
Ten wynik jest bardziej subiektywny niż pomiar skurczu. Znaczenie mają zarówno wilgotność próbki, jak i sposób formowania. Pierścień należy zginać powoli, ponieważ gwałtowny nacisk może złamać nawet dobrze plastyczną glinę.
Jak wykonać test słoiczkowy?
Test słoiczkowy pomaga orientacyjnie ocenić udział piasku i innych frakcji. Rozkrusz glinę możliwie drobno, wsyp ją do przezroczystego słoika, zalej wodą i dokładnie wymieszaj. Następnie odstaw naczynie, aż cząstki osiądą na dnie.
Zwykle najniżej odkłada się żwir, wyżej piasek, muł, a na górze najdrobniejsza frakcja gliniasta zawierająca iły. Nie wszystkie warstwy muszą być widoczne. W czystej glinie żwiru może nie być wcale, a piasek może nie utworzyć wyraźnej granicy.
Porównanie grubości warstw daje ogólne pojęcie o składzie materiału, lecz nie określa dokładnych proporcji. Odczyt ze słoika może różnić się od wyniku badania laboratoryjnego, dlatego przy dużej budowie albo niejednoznacznych rezultatach warto zlecić analizę próbki.
Co zrobić po testach?
Jeśli glina jest zbyt tłusta, zwykle można rozrzedzić ją dodatkiem piasku. Przy glinie zbyt chudej stosuje się dodatek bardziej ilastego materiału. Proporcje najlepiej ustalać na małych próbkach i ponownie sprawdzać po wyschnięciu. Przed właściwym tynkowaniem warto też przygotować i ujednolicić większą partię gliny, aby zachować podobną wilgotność całej mieszanki.
